Hieronder vind je de meest gestelde vragen over de maaiproef op de kwelder en de antwoorden daarop:
Wat is de maaipilot op de kwelder?
De maaipilot is een gezamenlijk project van Natuurmonumenten en de boeren van Schiermonnikoog. Gedurende zes jaar (vanaf 2025) wordt onderzocht of maaien op de kwelder bruikbaar maaisel oplevert voor compost of ruwvoer. Ook wordt het effect op de natuur gemonitord.
In het verleden werd de kwelder ook al gemaaid. Waarom is dat gestopt?
Tot eind jaren ’80 werd de kwelder regelmatig gemaaid voor veevoer. In 1989/1990 nam Natuurmonumenten het beheer over en koos men voor een ‘nagenoeg natuurlijke’ aanpak: minimale menselijk ingrepen.
Waarom wil Natuurmonumenten dan nu weer de kwelder laten maaien?
Boeren op een eiland is altijd al anders geweest dan op het vasteland. En met veranderende regelgeving wordt het er niet eenvoudiger op. Om de uitstoot van stikstof te verminderen, hebben de zeven boeren van Schiermonnikoog in 2021 besloten hun bedrijfsvoering aan te passen. Zo hebben zij hun veestapel met 38% verminderd en proberen ze zoveel mogelijk nutriënten (zoals mest en maaisel) lokaal te hergebruiken. Ze streven naar een meer circulaire landbouw, waarin de eilandkringloop centraal staat.
In dat kader hebben de boeren Natuurmonumenten gevraagd of de kwelder opnieuw een rol kan spelen in hun bedrijfsvoering. Vroeger werd de kwelder namelijk gemaaid door de eilander boeren. Het idee is om het maaisel van de kwelder te gebruiken als compost of ruwvoer voor het vee. Op het grootste deel van de kwelder laat Natuurmonumenten de natuur haar gang gaan en wordt er nauwelijks actief beheer uitgevoerd. Wel wordt sinds 1869 een deel van de kwelder begraasd door het eilandvee. In de loop der jaren is het landschap daar langzaam veranderd. Waar vroeger jonge kwelders met lamsoor, zeeaster en veel scholeksters te vinden waren, zien we nu een oudere kwelder met soorten als zeekweek en zeealsem, en andere vogelsoorten. Niet minder waardevol voor de biodiversiteit. Toch wil Natuurmonumenten graag meewerken aan het initiatief van de boeren. De veranderde manier van boeren op het eiland is een positieve ontwikkeling die Natuurmonumenten graag ondersteunt. Daarom starten we samen met Boerenbelang Schiermonnikoog een pilot van zes jaar, om te onderzoeken of maaien op de kwelder bruikbaar maaisel oplevert voor compost of ruwvoer. Tegelijk kijken we naar het effect op de natuur.
Is deze pilot een verplichting vanuit natuurdoelen (Natura 2000 of soortbescherming)?
Nee, de pilot is geen verplichting. Het is een initiatief van Natuurmonumenten en de boeren om te onderzoeken of maaien bijdraagt aan natuurherstel én aan circulaire landbouw. Wel geldt als randvoorwaarde dat de pilot geen negatieve invloed mag hebben op Natura 2000-doelen.
Wanneer vinden de werkzaamheden plaats?
Jaarlijks tussen 1 augustus en 15 september. Dan is het broedseizoen voorbij en is de kwelder vaak nog droog genoeg voor het uitvoeren van maaiwerkzaamheden.
Waarom wordt er gemaaid in deze drukke tijd van het jaar, als er veel toeristen zijn?
De periode 1 augustus tot 15 september is gekozen omdat:
– Het broedseizoen dan is afgelopen.
– De kans op droge bodem het grootst is, nodig voor de werkzaamheden.
– Na september is het gebied vaak te nat. Er wordt dus een balans gezocht tussen natuur, uitvoerbaarheid en toerisme.
Waar wordt er precies gemaaid?
Er zijn 6 deelgebieden op de Oosterkwelder aangewezen, met een totaaloppervlak van circa 48 hectare. Deze liggen in een gebied dat al gedeeltelijk wordt begraasd, achter de Kooiduinen en in de buurt van de Kobeduinen
Wat ga ik als bewoner of bezoeker van de werkzaamheden merken? Geeft het overlast?
Je kunt trekkers of maaimachines tegenkomen op wandel- en fietspaden. Mogelijk tijdelijk geluid of beperkte doorgang. De werkzaamheden worden zo uitgevoerd dat veiligheid en doorgang voor recreanten gewaarborgd blijven.
Verstoren de maaimachines en trekkers de vogels niet?
Daar wordt zorgvuldig mee omgegaan:
– Er wordt pas gemaaid na het broedseizoen (vanaf 1 augustus).
– Natuurmonumenten controleert vooraf op bijzondere soorten en spaart waar nodig delen van het gebied.
Maakt het maaien veel lawaai?
De machines maken geluid, maar dit is beperkt en tijdelijk. Er wordt gebruik gemaakt van licht materieel dat geschikt is voor natuurbeheer. Het werk vindt alleen overdag plaats.
Wie voeren de werkzaamheden uit?
Lokale boeren in samenwerking met aannemers en onder coördinatie van Natuurmonumenten. Er wordt gewerkt volgens een ecologisch werkprotocol.
Waarom voert Natuurmonumenten de werkzaamheden niet zelf uit?
Natuurmonumenten werkt samen met de eilander boeren en een aannemer. De boeren hebben zelf baat bij het maaisel en dragen bij aan uitvoering en verwerking. Dit past bij circulaire landbouw waarbij middelen op het eiland blijven.
Wat gebeurt er met het maaisel?
Het maaisel wordt in eerste instantie gebruikt als bodemverbeteraar of compost. Als de kwaliteit verbetert, kan het in de toekomst ook dienen als voedsel voor vee.
Is de natuur hier wel bij gebaat?
Er wordt nauwkeurig gemonitord of het maaien positieve of negatieve effecten heeft op planten, broedvogels, insecten en ganzen. Als er schade dreigt, wordt de proef direct stopgezet.
Kan het maaien ook schadelijk zijn voor de kweldernatuur?
Ja, daarom worden gevoelige delen van het gebied vooraf geïnspecteerd. Indien er schade aan natuurwaarden wordt verwacht, wordt daar niet gemaaid. Bij schade wordt de proef direct stopgezet.
Wie betaalt dit project?
De opstart wordt medegefinancierd door het Nationaal Park Schiermonnikoog. Voor de volgende jaren wordt gezocht naar aanvullende financiering. Uiteindelijk moet het project zichzelf kunnen dragen.
Wat gebeurt er na de pilot?
Na afloop in 2030 wordt geëvalueerd:
– Is het maaisel bruikbaar en rendabel?
– Zijn de natuurwaarden verbeterd?
– Kan het maaien worden voortgezet zonder subsidies?
Hoe blijf ik op de hoogte?
Natuurmonumenten zal regelmatig updates geven over de voortgang van de pilot, onder meer via lokale media, nieuwsbrieven en online kanalen. Op de website van Schitterend Schiermonnikoog kun je lezen hoe het staat met de maaiproef.
Je kunt je ook opgeven voor de nieuwsbrief.
